Section 61
| Sed tamen venenum unde fuerit, quem ad modum pa- | 5 |
| ratum sit non dicitur. Datum esse aiunt huic P. Licinio, pudenti adulescenti et bono, Caeli familiari; constitutum esse cum servis ut venirent ad balneas Senias; eodem Licinium esse venturum atque eis veneni pyxidem tradi- turum. Hic primum illud requiro, quid attinuerit ferri in | 10 |
| eum locum constitutum, cur illi servi non ad Caelium domum venerint. Si manebat tanta illa consuetudo Caeli, tanta familiaritas cum Clodia, quid suspicionis esset si apud Caelium mulieris servus visus esset ? Sin autem iam suberat simultas, exstincta erat consuetudo, discidium | 15 |
| exstiterat, hinc illae lacrimae nimirum et haec causa est omnium horum scelerum atque criminum. | 17 |
Translation of Section 61
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 62
 'Immo' inquit'cum servi ad dominam rem totam et maleficium Caeli detulissent, mulier ingeniosa praecepit his ut omnia Caelio pollicerentur; sed ut venenum, cum a Licinio traderetur, | 20 |
| manifesto comprehendi posset, constitui locum iussit bal- neas Senias, ut eo mitteret amicos qui delitiscerent, deinde repente, cum venisset Licinius venenumque traderet, prosi- lirent hominemque comprenderent.' Quae quidem omnia, iudices, perfacilem rationem habent reprendendi. Cur | 25 |
| enim potissimum balneas publicas constituerat ? in quibus non invenio quae latebra togatis hominibus esse posset. | 27 |
| Nam si essent in vestibulo balnearum, non laterent; sin se in intimum conicere vellent, nec satis commode calceati et vestiti id facere possent et fortasse non reciperentur, nisi forte mulier potens quadrantaria illa permutatione fami- liaris facta erat balneatori. | 5 |
Translation of Section 62
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 63
| Atque equidem vehementer
| 5 |
| exspectabam quinam isti viri boni testes huius manifesto deprehensi veneni dicerentur; nulli enim sunt adhuc nomi- nati. Sed non dubito quin sint pergraves, qui primum sint talis feminae familiares, deinde eam provinciam susceperint ut in balneas contruderentur, quod illa nisi a viris hone- | 10 |
| stissimis ac plenissimis dignitatis, quam velit sit potens, num- quam impetravisset. Sed quid ego de dignitate istorum testium loquor ? virtutem eorum diligentiamque cognoscite. ' In balneis delituerunt.' Testis egregios ! ' Dein temere prosiluerunt.' Homines temperantis! Sic enim fingitis, | 15 |
| cum Licinius venisset, pyxidem teneret in manu, conaretur tradere, nondum tradidisset, tum repente evolasse istos praeclaros testis sine nomine; Licinium autem, cum iam manum ad tradendam pyxidem porrexisset, retraxisse atque ex illo repentino hominum impetu se in fugam coniecisse. | 20 |
| O magnam vim veritatis, quae contra hominum ingenia, calliditatem, sollertiam contraque fictas omnium insidias facile se per se ipsa defendat! | 23 |
Translation of Section 63
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 64
| Velut haec tota fabella veteris et plurimarum fabularum poetriae quam est sine argumento, quam nullum invenire exitum potest! Quid | 25 |
| enim ? isti tot viri—nam necesse est fuisse non paucos ut et comprehendi Licinius facile posset et res multorum oculis | 27 |
| esset testatior—cur Licinium de manibus amiserunt ? Qui minus enim Licinius comprehendi potuit cum se retraxit ne pyxidem traderet, quam si tradidisset ? Erant enim illi positi ut comprehenderent Licinium, ut manifesto Licinius teneretur aut cum retineret venenum aut cum tradidisset. | 5 |
| Hoc fuit totum consilium mulieris, haec istorum provincia qui rogati sunt; quos quidem tu quam ob rem temere prosiluisse dicas atque ante tempus non reperio. Fuerant ad hoc rogati, fuerant ad hanc rem conlocati, ut venenum, ut insidiae, facinus denique ipsum ut manifesto comprende- | 10 |
| retur. |
Translation of Section 64
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 65
| Potueruntne magis tempore prosilire quam cum Licinius venisset, cum in manu teneret veneni pyxidem? Quae cum iarn erat tradita servis, si evasissent subito ex balneis mulieris amici Liciniumque comprehendissent, imploraret hominum fidem atque a se illam pyxidem tra- | 15 |
| ditam pernegaret. Quem quo modo illi reprehenderent? vidisse se dicerent? Primum ad se vocarent maximi faci- noris crimen; deinde id se vidisse dicerent quod quo loco conlocati fuerant non potuissent videre. Tempore igitur ipso se ostenderunt, cum Licinius venisset, pyxidem expe- | 20 |
| diret, manum porrigeret, venenum traderet. Mimi ergo iam exitus, non fabulae; in quo cum clausula non invenitur, fugit aliquis e manibus, dein scabilla concrepant, aulaeum tollitur. | 24 |
Translation of Section 65
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 66
| Quaero enim cur Licinium titubantem, haesitantem, cedentem, fugere conantem mulieraria manus ista de manibus | 25 |
| emiserit, cur non comprenderint, cur non ipsius confessione, multorum oculis, facinoris denique voce tanti sceleris crimen | 27 |
| expresserint. An timebant ne tot unum, valentes imbe- cillum, alacres perterritum superare non possent ? Nullum argumentum in re, nulla suspicio in causa, nullus exitus criminis reperietur. Itaque haec causa ab argumentis, a coniectura, ab eis signis quibus veritas inlustrari solet ad | 5 |
| testis tota traducta est. Quos quidem ego, iudices, testis non modo sine ullo timore sed etiam cum aliqua spe dele- ctationis exspecto. | 8 |
Translation of Section 66
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 67
| Praegestit animus iam videre, primum lautos iuvenes mulieris beatae ac nobilis familiaris, deinde fortis viros ab imperatrice in insidiis atque in praesidio | 10 |
| balnearum conlocatos. Ex quibus requiram quem ad modum latuerint aut ubi, alveusne ille an equus Troianus fuerit qui tot invictos viros muliebre bellum gerentis tulerit ac texerit. Illud vero respondere cogam, cur tot viri ac tales hunc et unum et tam imbecillum quem videtis non aut | 15 |
| stantem comprehenderint aut fugientem consecuti sint; qui se numquam profecto, si in istum locum processerint, expli- cabunt. Quam volent in conviviis faceti, dicaces, non numquam etiam ad vinum diserti sint, alia fori vis est, alia triclini, alia subselliorum ratio, alia lectorum; non idem | 20 |
| iudicum comissatorumque conspectus; lux denique longe alia est solis, alia lychnorum. Quam ob rem excutiemus omnis istorum delicias, omnis ineptias, si prodierint. Sed me audiant, navent aliam operam, aliam ineant gratiam, in aliis se rebus ostentent, vigeant apud istam mulierem venu- | 25 |
| state, dominentur sumptibus, haereant, iaceant, deserviant; capiti vero innocentis fortunisque parcant. | 27 |
Translation of Section 67
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 68
| At sunt servi illi de cognatorum sententia, nobilissimorum | 28 |
| et clarissimorum hominum, manu missi. Tandem aliquid invenimus quod ista mulier de suorum propinquorum, for- tissimorum virorum, sententia atque auctoritate fecisse dicatur. Sed scire cupio quid habeat argumenti ista manu- missio; in qua aut crimen est Caelio quaesitum aut quaestio | 5 |
| sublata aut multarum rerum consciis servis cum causa praemium persolutum. 'At propinquis'inquit 'placuit.' Cur non placeret, cum rem tute ad eos non ab aliis tibi adlatam sed a te ipsa compertam deferre diceres ? | 9 |
Translation of Section 68
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 69
| Hic etiam miramur, si illam commenticiam pyxidem obscenissima sit | 10 |
| fabula consecuta? Nihil est quod in eius modi mulierem non cadere videatur. Audita et percelebrata sermonibus res est. Percipitis animis, iudices, iam dudum quid velim vel potius quid nolim dicere. Quod etiam si est factum, certe a Caelio quidem non est factum—quid enim atti- | 15 |
| nebat ?—est enim ab aliquo adulescente fortasse non tam insulso quam inverecundo. Sin autem est fictum, non illud quidem modestum sed tamen est non infacetum menda- cium; quod profecto numquam hominum sermo atque opinio comprobasset, nisi omnia quae cum turpitudine aliqua | 20 |
| dicerentur in istam quadrare apte viderentur. |
Translation of Section 69
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 70
| Dicta est a me causa, iudices, et perorate Iam intelle- gitis quantum iudicium sustineatis, quanta res sit commissa vobis. De vi quaeritis. Quae lex ad imperium, ad maie- statem, ad statum patriae, ad salutem omnium pertinet, quam | 25 |
| legem Q. Catulus armata dissensione civium rei publicae paene extremis temporibus tulit, quaeque lex sedata illa flamma consulatus mei fumantis reliquias coniurationis exstinxit, hac nunc lege Caeli adulescentia non ad rei | 29 |
| publicae poenas sed ad mulieris libidines et delicias de- poscitur. | 2 |
Translation of Section 70
Click here after the date of the class in which it is discussed.