Section 41
 Itaque alii voluptatis
| 15 |
| causa omnia sapientes facere dixerunt, neque ab hac orationis turpitudine eruditi homines refugerunt; alii cum voluptate dignitatem coniungendam putaverunt, ut res maxime inter se repugnantis dicendi facultate coniungerent; illud unum derectum iter ad laudem cum labore qui proba- | 20 |
| verunt, prope soli iam in scholis sunt relicti. Multa enim nobis blandimenta natura ipsa genuit quibus sopita virtus coniveret interdum; multas vias adulescentiae lubricas ostendit quibus illa insistere aut ingredi sine casu aliquo ac prolapsione vix posset; multarum rerum iucundissimarum | 25 |
| varietatem dedit qua non modo haee aetas sed etiam iam conroborata caperetur. | 27 |
Translation of Section 41
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 42
| Quam ob rem si quem forte inveneritis qui aspernetur oculis pulchritudinem rerum, non odore ullo, non tactu, non sapore capiatur, excludat auribus | 29 |
| omnem suavitatem, huic homini ego fortasse et pauci deos propitios, plerique autem iratos putabunt. Ergo haec deserta via et inculta atque interclusa iam frondibus et virgultis relinquatur. Detur aliqui ludus aetati; sit adule- scentia liberior; non omnia voluptatibus denegentur; non | 5 |
| semper superet vera illa et derecta ratio; vincat aliquando cupiditas voluptasque rationem, dum modo illa in hoc genere praescriptio moderatioque teneatur. Parcat iuventus pudicitiae suae, ne spoliet alienam, ne effundat patrimonium, ne faenore trucidetur, ne incurrat in alterius domum atque | 10 |
| familiam, ne probrum castis, labem integris, infamiam bonis inferat, ne quem vi terreat, ne intersit insidiis, scelere careat. Postremo cum paruerit voluptatibus, dederit aliquid temporis ad ludum aetatis atque ad inanis hasce adulescentiae cupiditates, revocet se aliquando ad curam rei domesticae, | 15 |
| rei forensis reique publicae, ut ea quae ratione antea non perspexerat satietate abiecisse et experiendo contempsisse videatur. | 18 |
Translation of Section 42
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 43
| Ac multi quidem et nostra et patrum maiorumque me- moria, iudices, summi homines et clarissimi cives fuerunt | 20 |
| quorum, cum adulescentiae cupiditates defervissent, eximiae virtutes firmata iam aetate exstiterunt. Ex quibus neminem mihi libet nominare; vosmet vobiscum recordamini. Nolo enim cuiusquam fortis atque inlustris viri ne minimum quidem erratum cum maxima laude coniungere. Quod si | 25 |
| facere vellem
, multi a me summi atque ornatissimi viri praedicarentur quorum partim nimia libertas in adulescentia, partim profusa luxuries, magnitudo aeris alieni, sumptus, libidines nominarentur, quae multis postea virtutibus obtecta | 29 |
| adulescentiae qui vellet excusatione defenderet. | 1 |
Translation of Section 43
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 44
| At vero in M. Caelio—dicam enim iam confidentius de studiis eius honestis, quoniam audeo quaedam fretus vestra sapientia libere confiteri—nulla luxuries reperietur, nulli sumptus, nullum aes alienum, nulla conviviorum ac lustrorum libido. | 5 |
| Quod quidem vitium ventris et gurgitis non modo non minuit aetas hominibus sed etiam auget. Amores autem et deliciae quae vocantur, quae firmiore animo praeditis diutius molestae non solent esse—mature enim et celeriter deflorescunt—numquam hunc occupatum impeditumve te- | 10 |
| nuerunt. |
Translation of Section 44
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 45
| Audistis cum pro se diceret, audistis antea cum accusaret—defendendi haec causa, non gloriandi loquor— genus orationis, facultatem, copiam sententiarum atque ver- borum, quae vestra prudentia est. perspexistis. Atque in eo non solum ingenium elucere eius videbatis, quod saepe, | 15 |
| etiam si industria non alitur, valet tamen ipsum suis viribus, sed inerat, nisi me propter benivolentiam forte fallebat, ratio et bonis artibus instituta et cura et vigiliis elaborata. Atqui scitote, iudices, eas cupiditates quae obiciuntur Caelio atque haec studia de quibus disputo non facile in eodem | 20 |
| homine esse posse. Fieri enim non potest ut animus libidini deditus, amore, desiderio, cupiditate, saepe nimia copia, inopia etiam non numquam impeditus hoc quicquid est quod nos facimus in dicendo, quoquo modo facimus, non modo agendo verum etiam cogitando possit sustinere. | 25 |
Translation of Section 45
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 46
| An
| 25 |
| vos aliam causam esse ullam putatis cur in tantis praemiis eloquentiae, tanta voluptate dicendi, tanta laude, tanta | 27 |
| gratia, tanto honore, tam sint pauci semperque fuerint qui in hoc labore versentur ? Obterendae sunt omnes voluptates, relinquenda studia delectationis, ludus, iocus, convivium, sermo paene est familiarium deserendus. Qua re in hoc genere labor offendit homines a studioque deterret, non | 5 |
| quo aut ingenia deficeant aut doctrina puerilis. |
Translation of Section 46
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 47
| An hic, si sese isti vitae dedidisset, consularem hominem admodum adulescens in iudicium vocavisset? hic, si laborem fugeret, si obstrictus voluptatibus teneretur, hac in acie cotidie versaretur, appeteret inimicitias, in iudicium vocaret, subiret | 10 |
| periculum capitis, ipse inspectante populo Romano tot iam mensis aut de salute aut de gloria dimicaret ? Nihilne igitur illa vicinitas redolet, nihilne hominum fama, nihil Baiae denique ipsae loquuntur? Illae vero non loquuntur solum verum etiam personant, huc unius mulieris libidinem | 15 |
| esse prolapsam ut ea non modo solitudinem ac tenebras atque haec flagitiorum integumenta non quaerat sed in turpissimis rebus frequentissima celebritate et clarissima luce laetetur. | 19 |
Translation of Section 47
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 48
| Verum si quis est qui etiam meretriciis amoribus inter- | 20 |
| dictum iuventuti putet, est ille quidem valde severus—negare non possum—sed abhorret non modo ab huius saeculi licentia verum etiam a maiorum consuetudine atque con- cessis. Quando enim hoc non factitatum est. quando repre- hensum, quando non permissum, quando denique fuit ut | 25 |
| quod licet non liceret ? Hic ego ipsam rem definiam, | 26 |
| mulierem nullam nominabo; tantum in medio relinquam. | 1 |
Translation of Section 48
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 49
| Si quae non nupta mulier domum suam patefecerit omnium cupiditati palamque sese in meretricia vita conlocarit, viro- rum alienissimorum conviviis uti instituerit, si hoc in urbe, si in hortis, si in Baiarum illa celebritate faciat, si denique | 5 |
| ita sese gerat non incessu solum sed ornatu atque comitatu, non flagrantia oculorum, non libertate sermonum, sed etiam complexu, osculatione, actis, navigatione, conviviis, ut non solum meretrix sed etiam proterva meretrix procaxque videatur: cum hac si qui adulescens forte fuerit, utrum hic | 10 |
| tibi, L. Herenni, adulter an amator, expugnare pudicitiam an explere libidinem voluisse videatur ? | 12 |
| 17 |
Translation of Section 49
Click here after the date of the class in which it is discussed.
Section 50
| Obliviscor iam iniurias tuas, Clodia, depono memoriam doloris mei; quae abs te crudeliter in meos me absente facta sunt neglego; ne sint haec in te dicta quae dixi. Sed ex te ipsa requiro, | 15 |
| quoniam et crimen accusatores abs te et testem eius criminis te ipsam dicunt se habere. Si quae mulier sit eius modi qualem ego paulo ante descripsi, tui dissimilis, vita instituto- que meretricio, cum hac aliquid adulescentem hominem habuisse rationis num tibi perturpe aut perflagitiosum esse | 20 |
| videatur? Ea si tu non es, sicut ego malo, quid est quod obiciant Caelio ? Sin eam te volunt esse, quid est cur nos crimen hoc, si tu contemnis, pertimescamus ? Qua re nobis da viam rationemque defensionis. Aut enim pudor tuus defendet nihil a M. Caelio petulantius esse factum, aut | 25 |
| impudentia et huic et ceteris magnam ad se defendendum facultatem dabit. | 27 |
Translation of Section 50
Click here after the date of the class in which it is discussed.